Vertegenwoordigerschap I

Gepubliceerd op 24 juni 2017 om 11:04

Een jurist kan op afstand zijn steentje bijdragen aan het concrete werk van de hulpverlener in een zorginstelling. Vraagstukken op het gebied van vertegenwoordigerschap zijn daar een goed voorbeeld van. Het thema wordt hierna behandeld in relatie tot meerderjarige patiënten en beschrijft het algemeen juridische kader. Voor patiënt kan ook cliënt worden gelezen.

Wilsonbekwaamheid meerderjarige

Een patiënt moet op grond van de Wet op de geneeskundige behandelingsovereenkomst (Wgbo) toestemming geven voor zijn medische behandeling. Er kan een moment komen dat iemand dit niet meer kan inschatten, bijvoorbeeld bij dementie. Een hulpverlener (lees arts) dient dan wilsonbekwaamheid vast te stellen. Wilsonbekwaamheid betekent dat de patiënt de verstrekte informatie over de behandeling niet begrijpt, de gevolgen van een besluit niet begrijpt of helemaal geen besluit kan nemen.

Als een persoon “niet meer in staat kan worden geacht tot een redelijke waardering van zijn belangen”, zo zegt de Wgbo, moet een ander dan de patiënt deze belangen behartigen of te wel vertegenwoordigen. Let wel: het vaststellen van wilsonbekwaamheid door een hulpverlener is niet eenmalig. Op elk moment tijdens de behandeling dient de hulpverlener te bepalen of de patiënt toch nog zelf een beslissing kan nemen op grond van de gegeven informatie. 

Vertegenwoordigers in de Wgbo (artikel 7:465 lid 3)

Voorafgaand aan de behandeling en bij vastgestelde wilsonbekwaamheid moet de hulpverlener eerst controleren of er een door de rechter benoemde curator of mentor is. De curator behartigt financiële en zorginhoudelijke belangen, de mentor de zorginhoudelijke. Is dit niet het geval dan gaat de hulpverlener na of de patiënt middels een schriftelijke machtiging een persoon heeft aangewezen zijn zorgbelangen te behartigen. Ontbreekt een dergelijke machtiging dan kunnen vervolgens de echtgenoot, de geregistreerde partner of andere levensgezel, ouder, kind, broer of zus van de patiënt de vertegenwoordiger zijn.

De hulpverlener legt de vraag het eerst voor aan de echtgenoot, geregistreerd partner of levensgezel. Als deze persoon het vertegenwoordigerschap niet wenst te vervullen of ontbreekt dan komen de andere genoemde familieleden in beeld. Uit de wetsgeschiedenis blijkt dat er geen volgorde is voorgeschreven in het benaderen van ouder, kind, broer of zus. Ook deze personen kunnen aangeven dat zij geen vertegenwoordiger wensen te worden. (In het belang van de cliënt is het raadzaam om dan een curator of mentor te laten benoemen door de kantonrechter. Een aanvraag hiertoe kan worden ingediend door de familie van de patiënt maar ook door de zorginstelling waar de patiënt verblijft.)

Hulpverlener kiest

Het verzoek om vertegenwoordigerschap wordt door de hulpverlener voorgelegd aan de familie, maar het is de hulpverlener die uiteindelijk beslist wie de vertegenwoordiger wordt. De hulpverlener maakt de inschatting of iemand geschikt wordt geacht voor het vervullen van deze rol. Hij let hoofdzakelijk op de relatie die het familielid met de patiënt heeft. Gaat deze persoon de wil van de patiënt tot uitdrukking brengen als zou het de wil van de patiënt zelf zijn?

Nu kan het voorkomen dat binnen een familie de onderlinge verhoudingen zijn verstoord en dat als gevolg daarvan meerdere personen zich aanbieden om vertegenwoordiger te worden en het oneens zijn over de belangen en de wil van de patiënt. De Wgbo is duidelijk en bepaalt dat de hulpverlener zijn verplichtingen moet nakomen jegens één persoon; er kan dus maar één vertegenwoordiger zijn. (Alhoewel rechters soms twee mentoren benoemen, maar dit wordt hier verder buiten beschouwing gelaten.) Zolang de gekozen vertegenwoordiger handelt in de belangen van de patiënt is het voor de hulpverlener niet relevant dat er onenigheid in een familie bestaat. Dit betekent echter niet dat de hulpverlener geen acht hoeft te slaan op de visie van andere familieleden met betrekking tot de behandeling van de patiënt. Uit de wetsgeschiedenis van de Wgbo blijkt dat hij bij zijn meningsvorming open moet blijven staan voor deze uitingen.

 

Met dank aan Nico Heinsbroek. Voor meer informatie over vertegenwoordiging:   www.goedvertegenwoordigd.nl


«   »